Bij een vogelgriepuitbraak op een pluimveebedrijf worden alle aanwezige dieren op dat bedrijf gedood en afgevoerd. Dit heet een ruiming. De overheid verplicht dit om verspreiding van het virus te voorkomen. Een ruiming verloopt volgens een vast protocol en wordt uitgevoerd door gespecialiseerde teams onder toezicht van de NVWA. Het proces duurt doorgaans รฉรฉn tot meerdere dagen, afhankelijk van de bedrijfsgrootte.
Wat betekent ‘ruimen’ bij een vogelgriepuitbraak?
Ruimen betekent dat alle pluimvee op een besmet bedrijf wordt gedood en vernietigd om verspreiding van het vogelgriepvirus te stoppen. Zodra een besmetting officieel is vastgesteld, is ruiming wettelijk verplicht. Er is geen alternatief: ook dieren die nog geen vogelgriepsymptomen vertonen, worden meegenomen in de ruiming.
De beslissing tot ruiming volgt op een positieve testuitslag van het Wageningen Bioveterinary Research (WBVR), dat monsters analyseert en de resultaten bekendmaakt. De NVWA coรถrdineert de bestrijding en handhaaft de maatregelen. Zodra de uitslag officieel is, treedt het ruimingsprotocol in werking en heeft de veehouder geen keuze meer in het proces.
Het gaat hierbij altijd om hoogpathogene vogelgriep (HPAI), de gevaarlijke variant die zich snel verspreidt en een hoge sterfte veroorzaakt bij pluimvee. Laagpathogene varianten worden anders beoordeeld en leiden niet altijd direct tot een ruiming.
Hoe verloopt een ruiming van kippen stap voor stap?
Een ruiming verloopt in een vaste volgorde: het bedrijf wordt afgesloten, de dieren worden gedood via CO2-vergassing of andere toegestane methoden, daarna worden de kadavers afgevoerd en vernietigd. Het hele proces staat onder toezicht van de NVWA en wordt uitgevoerd door gecertificeerde ruimingsteams.
De stappen in meer detail:
- Blokkade van het bedrijf: Direct na bevestiging van de besmetting mag niemand meer het terrein verlaten of betreden zonder toestemming van de NVWA.
- Doden van de dieren: Gecertificeerde teams doden de kippen met CO2-gas. Dit gebeurt zo snel mogelijk om lijden te beperken en verdere verspreiding te voorkomen.
- Afvoer van kadavers: De dode dieren worden in gesloten containers afgevoerd naar een destructiebedrijf, waar ze worden vernietigd volgens strikte hygiรซneprotocollen.
- Reiniging en desinfectie van het vervoer: Alle voertuigen en materialen die het bedrijf verlaten, worden ontsmet.
Rondom het besmette bedrijf gelden tijdelijk beperkingen: een beschermingsgebied van 3 km en een toezichtsgebied van 10 km. Bedrijven in die zones worden gecontroleerd. Preventieve ruimingen van nabijgelegen bedrijven worden in Nederland niet meer uitgevoerd.
Wie voert de ruiming uit en wie betaalt de kosten?
De ruiming wordt uitgevoerd door gespecialiseerde bedrijven die door de overheid zijn ingehuurd en werken onder toezicht van de NVWA. De kosten van de ruiming zelf worden gedragen door de overheid. Voor de waarde van de gedode dieren ontvangt de veehouder een vergoeding via het Diergezondheidsfonds (DGF).
Het Diergezondheidsfonds vergoedt de marktwaarde van de dieren op het moment van ruiming. Let op: dit dekt niet alle schade. Kosten zoals leegstand, gemiste productie en extra reiniging vallen buiten de standaardvergoeding. Veehouders sluiten soms aanvullende verzekeringen af om dit risico af te dekken.
De Gezondheidsdienst voor Dieren (GD) speelt ook een rol: zij ondersteunen dierenartsen en veehouders met diagnostiek en advies rondom een uitbraak, zodat de situatie zo snel mogelijk wordt beheerst.
Wat gebeurt er met de stal na de ruiming?
Na de ruiming moet de stal grondig worden gereinigd en ontsmet voordat er nieuwe dieren in mogen. De NVWA stelt protocollen op voor dit proces en keurt de stal goed voordat een nieuwe koppel wordt geplaatst. Dit proces duurt minimaal enkele weken.
De reiniging en desinfectie verlopen in fasen:
- Verwijdering van alle strooisel, mest en organisch materiaal
- Mechanische reiniging van alle oppervlakken
- Desinfectie met goedgekeurde middelen
- Leegstandsperiode om eventuele virusresten te laten afsterven
- Officiรซle inspectie door de NVWA voor herstart
Pas na goedkeuring mag de veehouder nieuwe dieren plaatsen. De exacte leegstandsduur hangt af van de omstandigheden en de beoordeling door de bevoegde autoriteiten. Via onze begeleiding bij bedrijfsherstart helpen we veehouders om deze fase zo soepel mogelijk te doorlopen.
Hoe voorkom je dat je bedrijf wordt geruimd?
Een ruiming voorkom je door te zorgen dat het vogelgriepvirus jouw stal nooit binnenkomt. Dat betekent: strakke biosecurity, vroege herkenning van vogelgriepsymptomen bij kippen en directe actie bij verdachte signalen. Een uitbraak op jouw bedrijf is bijna altijd het gevolg van een gat in de beveiliging of een te late reactie.
De bekendste vogelgriepsymptomen bij kippen zijn:
- Plotselinge sterfte zonder duidelijke oorzaak
- Zwelling van kam en lellen
- Blauwverkleuring van kammen, lellen en poten
- Ernstige ademhalingsproblemen
- Sterk verminderde voer- en wateropname
- Neurologische verschijnselen zoals draaien of coรถrdinatieverlies
Zie je รฉรฉn of meer van deze signalen? Bel dan direct je dierenarts. Hoe eerder een verdenking wordt gemeld, hoe groter de kans dat verdere verspreiding wordt voorkomen.
Preventie begint bij goede biosecurity: beperk bezoek aan de stal, zorg voor netten tegen wilde pluimvee, gebruik ontsmettingsmatten en wissel kleding bij het betreden van de stal. Houd ook de omgeving van de stal vrij van open water waar wilde pluimvee op afkomt.
Vleeskuikens worden niet gevaccineerd tegen vogelgriep. Bij vaccinatieprogramma’s in de pluimveesector gaat het altijd om leghennen of ander pluimvee met een langere levensduur. Voor vleeskuikens ligt de focus volledig op preventie via management en biosecurity.
Hoe het Gezondheidscentrum voor Pluimvee helpt bij vogelgrieppreventie
Wij zijn een onafhankelijke pluimveepraktijk gespecialiseerd in vleeskuikenbedrijven in Noord-Nederland en Duitsland. Vroege signalering van ziekten is een vast onderdeel van onze begeleiding. Dat betekent dat we regelmatig op je bedrijf komen, de dieren kennen en snel kunnen handelen als er iets niet klopt.
- Persoonlijke dierenarts per bedrijf, 24/7 bereikbaar zonder centrale planning
- Routinematige monitoring van diergezondheid en vroege signalering van ongewenste ontwikkelingen
- Advies over biosecurity op maat voor jouw staltype en locatie
- Laboratoriumonderzoek via onze eigen faciliteiten en samenwerking met de GD
- Begeleiding bij bedrijfsherstart na een ruiming, van reiniging tot nieuwe koppelplaatsing
Wil je weten hoe wij jouw bedrijf kunnen beschermen tegen vogelgriep? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek, of lees meer over wie wij zijn en hoe we werken. Je kunt ook een overzicht bekijken van alles wat het Gezondheidscentrum voor Pluimvee doet voor vleeskuikenbedrijven in de regio.